Kontakt Mapa sajta

Manastir Studenica

Manastir Studenica zadužbina je srpskog despota Stefana Nemanje, začetnika loze Nemanjića koji su vladali prostorom Srbije dva veka (12. i 13. vek). Bio je oženjen Anom Dondolom, sa kojom je imao tri sina: Vukana, Stefana i Rastka. Za vreme vladavine, deo bogatstva je poklanjao crkvi, kako bi je pridobio na svoju stranu. Upravo je to bio razlog podizanja i njegove zadužbine, odnosno mauzoleja dinastije Nemanjić.

U dolini Ibra, na 57 km od Kraljeva, gde se nekada nalazilo zapušteno lovište, podignuta je veličanstvena crkva. Gradnja manastira Studenica trajala je od 1183. do 1196. godine. Uporedo sa izgradnjom, radilo se na živopisanju crkve. Prvi sloj živopisa je slabo sačuvan. Vremenom je obnavljan, ali mnogi delovi su trajno uništeni, kako zbog zuba vremena, tako i zbog stalnih razaranja, pustošenja od strane osvajača, ali i zbog vremenskih neprilika. Okolni bedemi sa trospratnom kulom – zvonarom, služili su za odbranu manastira od neprijatelja. U porti manastira smeštena je glavna crkva posvećena Bogorodici Dobrotvorki. Crkvi je u 13. veku dodata priprata od strane kralja Radoslava. Nedaleko je smeštena Savina trpezarija, crkva Svetog Nikole, u narodu poznata kao Nikoljača, Kraljeva crkva posvećena Svetom Joakimu i Ani, kao i dve Savine isposnice.

Udaljenost od većih gradova u Srbiji

kako doci icon
  • Niš – Manastir Studenica: 174 km
  • Kragujevac – Manastir Studenica: 108 km
  • Beograd – Manastir Studenica: 209 km
  • Novi Sad – Manastir Studenica: 304 km

Glavna crkva je posvećena Bogorodici Mirotvorki. Sagrađena je u 12. veku u romaničkom stilu, dok je podela prostora rađena u vizantijskom stilu – upravo je ta kombinacija uslovila stvaranje novog arhitektonskog stila poznatijeg kao raška škola. Građena je od mermera koji je donošen sa obližnje planine Rodočelo. Osnova crkve je jednobrodna, nema slobodne stubove u prostoru koji bi držali kupolu, već su na fasadi dodati svodovi – arkadni venac, koji se završava konzolama. Prozori su isklesani u obliku bifora i trifora (dva ili tri otvora). Svi otvori na crkvi ukrašeni su florističkim ornamentima. Neki delovi uvijenih lozica i cvetova ispunjeni su prikazima fantastičnih bića, koje su karakteristične za srednji vek, a svaki ima svoju simboliku.

Šta videti

sta videti icon
  • Crkva Bogorodice Mirotvorke, sa Radoslavljevom pripratom
  • Crkva Svetog Nikole i Kraljeva crkva
  • Konaci manastira i Savine isposnice u okruženju

Na živopisu crkve su radili tadašnji najpoznatiji vizantijski i grčki umetnici. Gornji delovi crkve su ispunjeni prikazima apostola, dok su zidovi oslikani prikazima Velikih praznika, koji kreću od prikaza Blagovesti do Raspeća Isusovog.

Godine 1196. despot Stefan Nemanja se povukao sa vlasti i upravljanje novom državom prepustio drugom sinu Stefanu. On je došao u svoju zadužbinu, gde se zamonašio i uzeo monaško ime Simeon. Nakon dve godine boravka u manastirskoj ćeliji, odlučuje da ode kod svoga najmlađeg sina na Svetu Goru, gde zajedno podižu manastir Hilandar. Godine 1200. umire i iako je njegova želja bila da se sahrani u Studenici, prilike u Srbiji to nisu dozvolile. Njegovi sinovi Vukan i Stefan su se ranije sukobili zbog teritorije. Od njihovog strica, Svetog Save, su izmolili, po njihovom pomirenju, prenos moštiju 8 godina kasnije.

Po smeštanju moštiju Nemanje u kovčeg, ono počinje da ispušta miro, zbog čega je nazvan mirotečivi. To je razlog proglašenja Nemanje za svetitelja. Vrlo brzo njegov sin Rastko, ili Sveti Sava, piše Žitije Svetog Simeona, gde detaljno opisuje život i rad svoga oca.

Stefan Prvovenčani je nastavio vladavinu svoga oca, uz stalne savete strica Save. Iako je njegova zadužbina manastir Žiča, njegove mošti nalaze se pored oca, u Studenici.

Aktivnosti

aktivnosti icon
  • Obilazak srednjovekovnog grada Magliča
  • Rafting na Ibru
  • Pešačenje do isposnica Svetog Save
  • Ribolov na Ibru
  • Planinarenje na Goču

U 13. veku, kralj Radoslav, sin Stefana Prvovenčanog, odlučuje da glavnoj crkvi doda spoljnu pripratu. Zidana je od kamena – sige, upotrebom maltera i na kraju bojena. Priprata se razlikuje i po osnovi, koja je trobrodna, ali i po krovu, koji ima krstaste svodove. Ona je veća i šira od same crkve, što je pogodovalo zaštiti zapadne fasade glavne crkve od spoljnih uticaja. Zbog toga je njena glavna freska – Raspeće Isusovo, sačuvano još od prvog sloja.

Studenički krst nalazi se iznad severnih vrata Bogorodičine crkve. Specifičan je, jer pored simbola hrišćanstva – krsta, javlja se i simbol sidra – koje označava da je u Studenici i Srbiji prvi put usidreno hrišćanstvo. Crkva je dobila autokefalnost, odnosno osamostalila se na prostoru tadašnje države. Prvi arhiepiskop bio je Sveti Sava.

Prvi put su svi tekstovi i freske manastira ispisani ćirilicom, što je zasluga Svetog Save Nemanjića.

Na Studenici se drugi i poslednji put, nakon Đurđevih Stupova, javljaju vestibili. Sveti Sava je pod uticajem hilandarskih manastira odlučio da zatvori prostorije manastira i napravi od njih pevnice za horove monaha i tako se javlja severni i južni portal.

Unutar manastirskog kompleksa nalazi se jedna od najvrednijih riznica u Srbiji. Između mnogobrojnog bogatstva u predmetima od plemenitih metala, tekstila i brojnih rukopisa, izdvaja se zlatan prsten Stefana Prvovenčanog iz 12. i 13. veka.

Danas Studenica predstavlja muški manastir u kome vlada opšti tipik, koji je uveo Sveti Sava pre više od 8. vekova. Po tipiku, svi monasi su podređeni igumanu i mora se poštovati organizacija monaškog života. Monasi proizvode sveće, med i vino i od toga žive, dok u sklopu porte postoji suvenirnica gde se može kupiti monografija, privezak studeničkog krsta i slično. Slava manastira jeste Sveti Simeon, koja se obeležava 26. februara. Manastir pripada Eparhiji žičkoj Srpske pravoslavne crkve i predstavlja spomenik kulture od izuzetnog značaja. Godine 1986. uvršten je u listu Svetske kulturne baštine, od strane UNESCO-a.